सुशिक्षित… पण पुण्यात वागणूक का बरं अशी?
कामानिमित्त अनेकजण पुण्यात येतात आणि अनुभवाची शिदोरी बरोबर घेऊन जातात. काहीजण खाजगीत व्यक्त होतात तर काही लिहून.
पुणे म्हणजे काय तर शिक्षणाचं माहेरघर. गल्लीगल्लीत कॉलेज, चौकाचौकात क्लासेस आणि प्रत्येक दुसऱ्या माणसाकडे किमान दोन डिग्र्या. त्यामुळे पुण्यात “मी सुशिक्षित आहे” हे सांगावं लागत नाही, ते गृहीतच धरलेलं असतं. पण सकाळी घराबाहेर पडलं की प्रश्न पडतो — शिक्षण डोक्यात गेलंय की फक्त फाईलमध्ये?
सुरुवात करूया रस्त्यापासून. पुण्यात सिग्नल म्हणजे सूचना असते, नियम नव्हे. लाल दिवा लागला असला तरी “आपण थोडेच थांबणार” ही भावना लगेच जागी होते. मागून हॉर्न असा वाजतो की समोरचा सिग्नलही बुचकळ्यात पडतो. “थांबायचं होतं का?” असा प्रश्नच उरत नाही. सुशिक्षित माणसाला वेळ फार मौल्यवान, पण इतरांचा वेळ मात्र फुकट!
लिफ्टमध्ये गेल्यावर पुणेरी सुशिक्षितपणाचा अजून एक नमुना दिसतो. “आधी बाहेर येऊ द्या” हा फलक वाचून, तो वाचल्याचं समाधान घेऊन सरळ आत घुसायचं. बाहेर येणारा बिचारा भिंतीला चिकटून उभा राहतो, आणि आत घुसलेला म्हणतो, “अरे, जरा साइडला व्हायचं ना!” — ही भाषा कुठल्या अभ्यासक्रमात शिकवतात, देव जाणे.
ऑफिसमध्ये तर कमालच. ईमेलमध्ये “Dear”, “Kindly”, “Warm regards” अशी शब्दांची फुलं उधळलेली असतात. पण समोरासमोर बोलताना आवाजात असा ताप असतो की चहा उकळेल. ज्युनिअरला समजावून सांगणं म्हणजे कमीपणा, आणि ओरडणं म्हणजे नेतृत्व — असं काहीसं पुणेरी मॅनेजमेंट मॉडेल दिसतं.
सोशल मीडियावरचा सुशिक्षित पुणेकर तर अजूनच भन्नाट. प्रोफाइल फोटोमध्ये शांत, सुसंस्कृत चेहरा; पण कमेंटमध्ये मात्र शब्दांचे दगड. “माझं मत म्हणजे अंतिम सत्य” हा भाव इतका ठासून भरलेला असतो की दुसऱ्याचं मत अस्तित्वातच नाही. इथे शिक्षण भरपूर, पण संयमाचा अभ्यासक्रम बहुतेक मिस झाला.
मानसशास्त्र सांगतं की सुशिक्षितपणा हा केवळ शिकण्याचा परिणाम नाही, तर समजून घेण्याची कला आहे. पण आपल्याकडे अनेकदा कला सोडून फक्त प्रमाणपत्र उरतं. दुसऱ्याला थोडं ऐकून घेणं, नियम पाळणं, आणि “माझं चुकलं” असं मान्य करणं — हे सगळं फारच अवघड वाटतं, विशेषतः जेव्हा डिग्री भिंतीवर लावलेली असते.
पुण्यात गंमत अशी आहे की, चहावाल्याकडे जास्त शहाणपण दिसतं आणि मोठ्या गाडीत बसलेल्याकडे जास्त उद्धटपणा. कमी शिकलेला माणूस “सॉरी” सहज म्हणतो, आणि जास्त शिकलेला माणूस “मला माहिती आहे” म्हणत सगळं संपवतो.
म्हणून पुण्यात एक नवा निकष ठरवायला हवा. सुशिक्षित म्हणजे किती शिकलात, हे नाही; तर कसं वागता, हे. बाकी डिग्री, कॉलेज, सर्टिफिकेट — ते सगळं ठीक आहे. पण वागण्यात जर सभ्यता नसेल, तर पुणेरी भाषेत सांगायचं तर — “शिकले असाल, पण शहाणे झालात का?” हा प्रश्न उरतोच.
— Manaswi – Psychology & Wellness
