पॅनिक अटॅक

*पॅनिक अटॅक*

डॉ श्रीकांत कुलांगे, सायकॉलॉजिस्ट

पॅनिक अटॅक हा शब्द आपण हल्ली खूप सहज वापरतो, पण ज्याला तो खरोखर अनुभवायला येतो त्याच्यासाठी तो फक्त “घाबरणे” नसतो, तर जणू काही अचानक आयुष्याचा ताबाच सुटल्यासारखा वाटतो. कोणताही स्पष्ट धोका नसताना छातीत धडधड वाढते, श्वास घ्यायला त्रास होतो, घाम येतो, डोकं हलकं वाटतं आणि एक विचित्र भीती मनाला पकडते—“आता काहीतरी वाईट होणार आहे” अशी. हे काही मिनिटांचं वादळ असतं, पण त्या क्षणी ते अख्ख्या जगावर पसरल्यासारखं वाटतं.

प्रत्येक व्यक्तीमध्ये पॅनिक अटॅक होण्यामागचं कारण सारखं नसतं. काही लोकांमध्ये दीर्घकाळ साचलेला ताण, अपूर्ण भावना किंवा दबलेली चिंता अचानक बाहेर पडते. काही जणांना त्यांच्या शरीरातील संवेदनांबद्दल जास्त जागरूकता असते—जरा हृदयाची धडधड वाढली की ते त्याला मोठा धोका समजतात आणि त्यातूनच भीती वाढत जाते. काही वेळा जीवनातील बदल, जबाबदाऱ्या, अपयश किंवा नात्यांमधील ताण यामुळे मन आतून थकलेलं असतं आणि एक छोटासा ट्रिगर त्या सगळ्याला पेटवून देतो.

हा अनुभव केवळ त्या व्यक्तीपुरता मर्यादित राहत नाही. ज्याला पॅनिक अटॅक येतो, तो अनेकदा स्वतःवरच संशय घ्यायला लागतो—“माझ्यात काहीतरी बिघडलंय का?” “मी कमजोर आहे का?” हळूहळू तो स्वतःपासूनच दूर जाऊ लागतो. काही जण लोकांपासून, गर्दीपासून किंवा विशिष्ट ठिकाणांपासून दूर राहू लागतात, कारण पुन्हा तसाच अनुभव येईल या भीतीने त्यांना पकडलं असतं. त्यामुळे त्यांचं आयुष्य हळूहळू मर्यादित होतं—फक्त सुरक्षित वाटणाऱ्या गोष्टींमध्येच ते स्वतःला अडकवून घेतात.

मानसिक आरोग्यावर त्याचा परिणाम खोलवर होतो. सततची भीती, “कधीही पुन्हा होऊ शकतं” ही जाणीव, आणि त्यातून निर्माण होणारा ताण यामुळे मन कायम सावध अवस्थेत राहतं. ही अवस्था दीर्घकाळ टिकली की व्यक्तीला चिंता विकार किंवा नैराश्याची लक्षणं दिसू लागतात. मनाला विश्रांती मिळणं कठीण होतं, आणि साध्या गोष्टीही मोठ्या वाटायला लागतात.

पण याचा परिणाम फक्त त्या व्यक्तीवरच नाही, तर त्यांच्या आसपासच्या लोकांवरही होतो. घरच्यांना काय चाललंय हे समजत नाही—कारण बाहेरून काहीच दिसत नाही, पण आत मात्र खूप काही चाललेलं असतं. काही वेळा गैरसमज होतात—“इतकं काय घाबरायचं?” “हे सगळं मनाचे खेळ आहेत” अशा प्रतिक्रिया येतात. यामुळे त्या व्यक्तीला अजून एकटं वाटायला लागतं. काही जण काळजीपोटी जास्त जपायला लागतात, तर काही जण त्रासून दूर जाऊ लागतात. दोन्ही टोकं त्या व्यक्तीसाठी कठीण ठरतात.

पॅनिक अटॅक म्हणजे कमकुवतपणाचं लक्षण नाही, तर मन आणि शरीर यांच्यातील संवाद बिघडल्याची एक खूण आहे. जसं शरीराला ताप येतो तेव्हा तो काहीतरी बरोबर नाही याचा संकेत असतो, तसंच पॅनिक अटॅक मनाच्या ताणाचा, भीतीचा किंवा न बोललेल्या भावनांचा सिग्नल असतो. समस्या अटॅकमध्ये नाही, तर आपण त्याकडे कसं पाहतो यात आहे. त्याला दडपण्याचा प्रयत्न केला तर तो पुन्हा येतो; पण समजून घेतलं, स्वीकारलं आणि हळूहळू हाताळायला शिकलो तर त्याची तीव्रता कमी होत जाते. त्याचबरोबर यासाठी होमिओपॅथी आयुर्वेद किंवा अलोप्याथी मध्ये अनेक स्प्रे किंवा गोळ्या उपलब्ध आहेत.

तरीही पॅनिक अटॅकला “कंट्रोल” करण्यापेक्षा “समजून घेणं” जास्त महत्त्वाचं आहे. कारण तो शत्रू नाही—तो मनाचा एक आवाज आहे, जो आपल्याला सांगतो की काहीतरी आतून लक्ष मागत आहे. आणि जेव्हा आपण त्या आवाजाकडे दुर्लक्ष न करता त्याला ऐकायला शिकतो, तेव्हा हळूहळू भीतीची ती पकड सैल होऊ लागते.

® मनस्वी सायकॉलॉजी अँड वेलनेस

7758942278