वागणुकीतील बदल आणि आतली अस्वस्थता
©डॉ श्रीकांत कुलांगे, मानसोपचार तज्ज्ञ
काल आशिषच्या वागणुकीत दिसलेला बदल हा एका दिवसात घडलेला प्रकार नाही. मागील काही आठवड्यांपासून त्याच्या वागण्यात जाणवणारा फरक आणि काल जुन्या मित्रांशी जिव्हारी लागेल अशी झालेली बोलणी, हे सगळं एकत्र पाहिलं तर ते एका आतल्या मानसिक प्रक्रियेचं बाह्य रूप वाटतं. मानसशास्त्र सांगतं की, माणसाची वागणूक ही नेहमीच त्याच्या मनःस्थितीचा आरसा असते, फक्त तो आरसा आपण वाचायला शिकलेलो असतोच असं नाही.
अचानक कठोर बोलणं, जुन्या नात्यांमध्ये ताण निर्माण करणं, किंवा आपुलकीच्या लोकांवर राग व्यक्त होणं, हे बहुतेक वेळा बाहेरून आलेल्या तणावाचं प्रतिबिंब असतं. आशिषच्या बाबतीतही त्याचा राग थेट त्या मित्रांवर असण्याची शक्यता कमी आहे. अनेकदा व्यक्ती ज्या ठिकाणी सुरक्षित वाटते, जिथे आपली प्रतिमा फारशी धोक्यात येणार नाही असं वाटतं, तिथेच ती दडलेली अस्वस्थता व्यक्त करते.
मानसशास्त्रात याला भावनांचं विस्थापन म्हणता येईल. जिथे खरी वेदना आहे, तिथे ती व्यक्त करता येत नाही, कारण तिथे भीती असते, गमावण्याची चिंता असते किंवा समजून न घेतलं जाण्याची भीती असते. त्यामुळे त्या भावना अशा लोकांकडे वळतात, ज्यांच्याकडून सहनशीलतेची अपेक्षा असते. जुन्या मैत्रिणी किंवा मित्र याच गटात येतात.
मागील काही आठवड्यांपासून आशिषच्या वागणुकीत दिसणारा बदल हा मानसिक थकव्याचं लक्षण असू शकतं. कामाचा ताण, न बोलता राहिलेल्या अपेक्षा, सतत स्वतःला सावरत राहण्याची सवय, किंवा दीर्घकाळ दडपलेल्या भावना यांचा एकत्रित परिणाम म्हणून वर्तन बदलतं. अनेक पुरुषांमध्ये आणि स्त्रियांमध्ये हे अधिक ठळकपणे दिसतं, कारण भावना व्यक्त करणं हे अजूनही दुर्बलता समजलं जातं.
अशा वेळी आजूबाजूच्या लोकांची भूमिका फार महत्त्वाची ठरते. वागणूक पाहून लगेच निष्कर्ष काढणे किंवा दोष देणे सोपं असतं, पण मानसशास्त्रीयदृष्ट्या ते धोकादायक असतं. कारण त्यामुळे त्या व्यक्तीचं मन अजून बंद होतं. “तू असा का वागतोस” या प्रश्नापेक्षा “अलीकडे तुला काय जड जातंय” हा प्रश्न अधिक परिणामकारक ठरतो.
हे समजून घेणंही गरजेचं आहे की, समजून घेणं म्हणजे चुकीचं वागणं मान्य करणं नव्हे. सीमारेषा स्पष्ट ठेवता येतात, पण त्या रागाने नव्हे तर शांतपणे आखल्या तर नातं टिकतं. आशिषची वागणूक ही त्याच्या आतल्या अस्वस्थतेचा इशारा आहे, त्याच्या स्वभावातील कायमस्वरूपी बदल नाही.
मानसशास्त्र आपल्याला हेच शिकवतं की, माणूस शब्दांपेक्षा भावनांवर जास्त प्रतिक्रिया देतो. म्हणून वागणुकीकडे फक्त कृती म्हणून न पाहता, तिच्यामागचा संदर्भ समजून घेतला, तर अनेक संघर्ष टाळता येतात. कधी कधी नातं सुधारण्यासाठी फार काही बोलण्याची गरज नसते, फक्त समजून घेणारी उपस्थिती पुरेशी असते.
आशिषच्या वागणुकीत दिसलेला बदल हा एक संदेश आहे. प्रश्न इतकाच आहे की, आपण तो बदल “अडचण” म्हणून पाहतो की “मदतीची गरज” म्हणून. योग्य दृष्टीकोन असेल, तर अशा प्रसंगातून नातं कमकुवत न होता अधिक सखोल होऊ शकतं.
® मनस्वी सायकॉलॉजी अँड वेलनेस
☎️7758942278