©डॉ श्रीकांत कुलांगे
सायकॉलॉजिस्ट
रोजच्या जगण्यात आपले मतभेद कुणाशी का होईना होत राहतात. परंतु यामुळे काही संबंध कायमचे बंद होतात. अशा अनेक केसेस समुपदेशन साठी सातत्याने येतात.
मतभेद हा मानवी नात्यांचा शत्रू नाही, पण त्याला आपण कसं हाताळतो यावर नातं टिकतं की तुटतं हे ठरतं. दोन माणसं म्हणजे दोन वेगळे अनुभव, वेगळे विचार, वेगळ्या गरजा. त्यामुळे मतभेद होणारच. प्रश्न मतभेदांचा नाही, तर त्यानंतर काय घडतं याचा आहे.
बर्याचदा आपण मतभेदाला “समोरच्याने मला नाकारणे” असं समजतो. इथेच गोंधळ सुरू होतो. समोरचा तुमच्याशी असहमत असतो, पण तो तुम्हाला नाकारत नाही. मात्र आपलं मन हे वैयक्तिक पातळीवर घेतं. मग बचावात्मक प्रतिक्रिया येतात, आवाज चढतो, जुने मुद्दे काढले जातात, आणि मूळ विषय बाजूला पडतो. एका साध्या मतभेदाचं रूपांतर अहंकाराच्या लढाईत होतं.
नात्यांमध्ये एक मोठी चूक म्हणजे “जिंकायचं” असं वाटणं. वाद जिंकला तरी नातं हरतं. कारण जिंकल्यावरही समोरच्याच्या मनात कटुता राहते. आणि हळूहळू संवाद कमी होतो. त्यामुळे मतभेदाच्या वेळी प्रश्न असा असायला हवा की “आपण दोघं मिळून हे कसं सोडवू?” न की “कोण बरोबर आहे?”
मतभेदानंतरची शांतता खूप महत्त्वाची असते. काही लोक लगेच सगळं ठीक करण्याचा प्रयत्न करतात, तर काही जण पूर्णपणे दुरावतात. दोन्ही टोकं नात्याला हानीकारक ठरू शकतात. थोडा वेळ घेणं ठीक आहे, पण तो वेळ संवाद टाळण्यासाठी नसून स्वतःला समजून घेण्यासाठी हवा. आपण नेमकं कशामुळे दुखावलो गेलो, हे स्पष्ट झालं की संवाद सोपा होतो.
खरं पाहिलं तर मतभेद हे नात्याची गुणवत्ता दाखवतात. जिथे मतभेद मोकळेपणाने मांडता येतात, तिथे नातं सुरक्षित असतं. जिथे मतभेद दाबले जातात, तिथे वरवर शांतता असते पण आतमध्ये दुरावा वाढत जातो. त्यामुळे मतभेद टाळण्यापेक्षा ते नीट व्यक्त करणं आणि ऐकणं महत्त्वाचं.
इथे “ऐकणं” हा सर्वात कमी वापरला जाणारा पण सर्वात प्रभावी भाग आहे. बहुतेक वेळा आपण ऐकतो उत्तर द्यायला, समजून घ्यायला नाही. समोरच्याचं पूर्ण ऐकलं की त्याचा दृष्टिकोन कळतो, जरी आपण सहमत नसलो तरी. आणि इथेच नातं वाचतं.
नात्यांमध्ये परिपक्वता म्हणजे नेहमी सहमत राहणं नाही, तर असहमतीतही आदर टिकवणं. “तू चुकीचा आहेस” ऐवजी “मला वेगळं वाटतं” इतकं बदललं तरी संवादाची दिशा बदलते. भाषा सौम्य झाली की भावना सुद्धा सौम्य होतात.
शेवटी, प्रत्येक मतभेद हा एक संधी असतो — एकमेकांना थोडं अधिक समजून घेण्याची. जर त्या संधीला आपण अहंकाराने हाताळलं, तर नातं थकायला लागतं. पण जर समजुतीने हाताळलं, तर नातं अधिक मजबूत होतं.
नातं टिकवायचं असेल तर एक गोष्ट लक्षात ठेवावी लागते — आपण दोघं एकमेकांच्या विरोधात नाही, तर एका समस्येच्या विरोधात आहोत. ही दृष्टी आली की मतभेद नातं तोडत नाहीत, उलट ते अधिक खोल करतात.
®मनस्वी सायकॉलॉजी अँड वेलनेस
7758942278
www.themanaswi.com
