डॉ श्रीकांत कुलांगे, सायकॉलॉजिस्ट
“आजकालची पिढी लग्नाला सिरीयसली घेत नाही का?” हा प्रश्न मला अनेकदा समुपदेशन दरम्यान विचारला जातो. अर्थात हा निष्कर्ष थोडा घाईत काढलेला वाटतो. प्रश्न “ते सिरीयसली घेतात का?” इतकाच नाही, तर “कशा प्रकारे घेतात?” हा जास्त महत्त्वाचा आहे. कारण दृष्टिकोन बदललाय, जबाबदारीची भावना नाहीशी झालेली नाही.
सामाजिक पातळीवर मोठा बदल दिसतो. आधी लग्न ही एक सामाजिक संस्था होती जिथे कुटुंब, परंपरा आणि स्थिरता हे केंद्रस्थानी होते. आज व्यक्ती, तिची ओळख, तिच्या अपेक्षा आणि तिचं मानसिक समाधान या गोष्टी पुढे आल्या आहेत. म्हणजेच लग्न “करायलाच हवं” या दबावापेक्षा “का करावं?” हा प्रश्न जास्त विचारला जातो.
हा बदल अनेकांना हलगर्जीपणासारखा वाटतो. पण प्रत्यक्षात तो जाणीवेचा बदल आहे. आजची पिढी नात्यांमध्ये केवळ टिकून राहण्यापेक्षा अर्थ शोधते. “नातं आहे म्हणून टिकवायचं” याऐवजी “नातं टिकण्यासारखं आहे का?” हा विचार करते. हे अस्थिरतेचं लक्षण नाही, तर अपेक्षांचं स्पष्ट होणं आहे.
मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून पाहिलं तर, आजची पिढी अधिक self-aware आहे. त्यांना स्वतःच्या भावनांची, मर्यादांची आणि गरजांची जाणीव आहे. त्यामुळे ते नात्यात जाण्याआधी जास्त विचार करतात. कधी कधी हा विचार जास्त होतो आणि निर्णय पुढे ढकलले जातात. यालाच काहीजण “commitment issues” म्हणतात. पण प्रत्येक वेळेस हे टाळाटाळ नसते; अनेकदा ते चुकीच्या निर्णयापासून स्वतःला वाचवण्याचा प्रयत्न असतो.
दुसरीकडे, पर्यायांची संख्या वाढली आहे — करिअर, स्वातंत्र्य, जीवनशैली. त्यामुळे लग्न हा “एकमेव मार्ग” राहिलेला नाही. जेव्हा एखादी गोष्ट पर्याय बनते, तेव्हा तिचं महत्त्व कमी होतं असं वाटू शकतं. पण खरं म्हणजे तिचं मूल्यांकन बदलतं. लोक आता लग्नाला “default” म्हणून नाही, तर “choice” म्हणून पाहतात.
इथे एक कठीण सत्य आहे — हो, काही प्रमाणात वरवरची वृत्तीही वाढली आहे. सोशल मीडियामुळे “परफेक्ट नातं” या कल्पना अवास्तव झाल्या आहेत. छोट्या अडचणींना सामोरं जाण्याऐवजी काहीजण लगेच मागे हटतात. सहनशीलता आणि दीर्घकालीन बांधिलकी यामध्ये थोडी घट झालेली दिसते. हे नाकारता येणार नाही.
म्हणजेच चित्र एकतर्फी नाही. एका बाजूला जाणीव, स्वातंत्र्य आणि स्पष्टता आहे; दुसऱ्या बाजूला अस्थिरता, गोंधळ आणि कधी कधी कमी सहनशीलता आहे.
महत्त्वाचं म्हणजे — “सिरीयसनेस” म्हणजे नेमकं काय?
फक्त लग्न करणे आणि टिकवणे?
की योग्य कारणांसाठी, योग्य व्यक्तीसोबत, जागरूकपणे नातं बांधणे?
जर दुसरं खरं मानलं, तर आजची पिढी कदाचित आधीपेक्षा जास्त सिरीयस आहे. कारण ते फक्त समाजाला खूश करण्यासाठी नाही, तर स्वतःच्या आयुष्याच्या गुणवत्तेसाठी निर्णय घेत आहेत.
पण इथे एक इशारा देखील आहे — जास्त विचार करताना निर्णय घेणं अनिश्चिततेत अडकू शकतं. “परफेक्ट” शोधताना “योग्य” देखील हातातून जाऊ शकतं. आणि सतत पर्याय उघडे ठेवताना कोणत्याही नात्याशी पूर्ण बांधिलकी निर्माण होणं कठीण होतं.
शेवटी, हा विषय “पिढी चुकीची आहे” किंवा “जुनी पद्धतच योग्य होती” इतका साधा नाही.
हा बदलत्या मूल्यांचा, अपेक्षांचा आणि मानसिकतेचा परिणाम आहे.
म्हणून कदाचित योग्य प्रश्न असा असेल —
“आजची पिढी लग्नाला कसं पाहते?”
आणि उत्तर असं —
ती लग्नाला सिरीयसली घेत नाही असं नाही,
ती ते वेगळ्या पद्धतीने सिरीयसली घेत आहे.
® मनस्वी सायकॉलॉजी अँड वेलनेस
7758942278
www.themanaswi.com
